Czy Argentyna kojarzy się ludziom z żużlem? Jeśli zapytacie o to na ulicy, 95% (o ile nie więcej) osób zaprzeczy. Dominuje tam piłka nożna, stamtąd pochodzi sześciokrotny zdobywca Złotej Piłki – Lionel Messi. Jednak sport żużlowy też tam żyje, regularnie obywają się tam Indywidualne Mistrzostwa Argentyny. Jednak kto sprowadził tam czarny sport?

Argentyna jest krajem wyjątkowym, gdyż jedynie tam w całej Ameryce Południowej istnieje żużel i nie zanosi się, żeby któryś z sąsiadów "połknął bakcyla". Wielu to zdziwi, gdyż pierwsze rozgrywki w Argentynie odbyły się już w 1930! Wygrał je Amerykanin Roberto Sigrand. Ówczas również był znany z pobicia rekordu w osiągnięciu najwyższej osiągniętej prędkości w Ameryce Łacińskiej. Według źródeł, sport żużlowy do Argentyny sprowadził Albert John Hunting – wynalazca, przedsiębiorcam promotor czarnego sportu z Australii i jedna z największych osobistości tej dyscypliny na Antypodach. Po osiągnięciu sukcesów w swoim macierzystym kraju, przymierzał się do rozwijania skrzydeł w Wielkiej Brytanii, ale szybko zorientował się, że działanie tam utrudnia biurokracja i wewnętrzne konflikty między organizacjami motocyklowymi. W lipcu 1929 roku przeniósł się do Argentyny. Nie bez powodu, gdyż bywał tam wcześniej. W grudniu tego samego roku utworzył tor Huracan Speedway w stolicy Argentyny – Buenos Aires. Na pierwsze zawody zaprosił on dobrze mu znanych zawodników, którzy jeździli w innych krajach. Argetyńscy fani pozytywnie przyjęli sport żużlowy. Pojawili się też śmiałkowie, którzy chcieli wypróbować siebie w tej dyscyplinie. W roku 1931, AJ Hunting zorganizował World's Championship Series, które znane jest jako jedne z pierwszych nieoficjalnych Mistrzostw Argentyny. Wtedy oprócz zawodników zagranicznych, wystąpili także lokalni matadorzy. W tym Juan Pagado, który w tym samym roku wygrał mistrzostwo kraju, a według różnych źródeł, później wyjechał na Wyspy Brytyjskie. Nagrodą w World's Championship Series było 5 tysięcy dolarów. Te pieniądze zainkasował Lloyd Elder. Resztę żużlowego świata jednak impreza nie zainteresowała, jednak  jak pojawiały się jakieś głosy, to turniej był raczej krytykowany. Brytyjska prasa wypominała, że nie ma sensu tworzenie zawodów w systemie "każdy z każdym", kiedy z jednej strony startują ikony dyscypliny, a z drugiej lokalni, mało doświadczeni zawodnicy, którzy nie mieli dużych szans na pokonanie zagranicznych gigantów. Porażka Argentyńczyków w World's Championship Series nie zniechęciła ich jednak do żużla i kontynuowali rozwijanie czarnego sportu nawet, kiedy zagraniczni działacze zaczęli się wycofywać. Do końca lat 30. pojawił się kolejny obiecujący zawodnik – Juan Salatino, który wygrał Mistrzostwa Argentyny 4 razy z rzędu i miał szanse, aby wyjechać do Europy. Niestety podczas przygotowywań do zawodów w Anglii miał poważny wypadek. Z jego motocykla spadł łańcuch i omal nie odciął mu nogi. Trafił na dwa miesiące do szpitala, jednak nie stracił zapału i po powrocie do domu miał najlepsze lata kariery. 

W kraju powstawały nowe ośrodki żużlowe. Na przełomie lat 40. i 50. zaczęły tryumfować lokalne legendy, między innymi Oscar Santostefano, nazywany przez kibiców "El Diablo Negro", co w tłumaczeniu znaczy "Czarny Diabeł". Według argentyńskiej prasy, lokalna ikona sprowadzała na stadiony nawet 60 tysięcy osób! Dla porównania na ostatnie zawody Grand Prix rozegrane na Stadionie Narodowym w Warszawie przybyło około 55 tysięcy kibiców. Nie zapominajmy o Jose Milosim, który był zwany "La Bruja", czyli "Czarodziej". O ściganiu przeciwko "Czarodziejowi" opowiadał Niemiec Stefan Deser – Nie chciałbym mieć go za sobą. W 1946 roku założono pierwszy argentyński klub – Ferrocarril Oseste w Buenos Aires. Od tamtego momentu speedway stał się czymś więcej, niż tylko ciekawostką i wpisał się w świadomość mieszkańców. Kolejny przełom nastąpił na przełomie lat 1954 i 1955 na torze La Pista Roja należącym do klubu Villa Mitre w Bahii Blance. Nazwę toru możemy tłumaczyć na "Czerwony Tor", co było trafne, gdyż tor był tworzony z rozdrobnionej cegły. Inicjatorem początku speedwaya w tym mieście był Antonio Miranda. Na początku zawodnicy jeździli tylko na motocyklach klasy 125 i 150cc. Pewnego dnia na tor motocykl z silnikiem o pojemności 350cc przyprowadził Hector Santin. Miranda, który był pod wrażeniem mocniejszego motocykla, postanowił sprowadzić z Buenos Aires kilka motocyklów klasy 500cc. Niedługo po tym w Bahii Blance odbyły się pierwsze zawody w tej kategorii. Decyzja o zainwestowaniu w mocniejsze motocykle była trafna, gdyż zawodnicy z Bahii Blanci byli dużo lepsi od tych z Buenos Aires. Tak narodziła się stolica argeńtyńskiego żużla. Sukcesy sprawiły, że na ich torze mistrzostwa krajowe były organizowane właśnie tam. Przez wiele lat prym wiedli zawodnicy Villa Mitre. Dominacja zawodników z La Pista Roja sprawiła, że żużel zniknął ze stolicy Argentyny, a jedynym funkcjonującym tam klubem było Neuva Chicago. 

Lata mijały, a argentyński speedway nie spoczywał na laurach. W latach 70. na torach dominowali Ricardo Meabe, Horacio Ceferino Ilacqua i Juan Carlos Curzio. Ich zacięta rywalizacja przyciągała więcej kibiców, niż nawet na stadiony piłkarskie czy siatkarskie. Dzięki rosnącej popularności powstawały nowe kluby i tory, jak choćby Sporting i Rosario w Punta Alta. O zawodach rozgrywanych za oceanem zrobiło się głośniej na całym świecie, przez co do Argentyny chciało przyjechać wiele zawodników z Europy. Napływ żużlowców z całego świata rozpoczął się w latach 80. i 90. Do Argentyny przyjechał chociażby Austriak Walter Grubmuller, Włosi: Giuseppe Marziotto (twórca słynnych silników GM) i Armando Castagna, Anglik John Davis, Niemcy: Gerd Riss i Stefan Desser, a nawet niemiecka zawodniczka Tanja Jöckel i zasłużony Szwajcar Marcel Gerhard i wielu innych. Zwiększym się poziom turniejów, przez co lepsi stawali się lokalni zawodnicy. Spośród nich warto wymienić przede wszystkim Emiliano Sancheza, pierwszy Argentyńczyk, który coś znaczył poza lokalnymi torami. Ścigał się regularnie w lidze brytyjskiej i dzięki włoskiej licencji, startował dwa razy w Drużynowych Mistrzostwach Świata i dwa razy był indywidualnym mistrzem tego kraju. Jednak przez większość życia żył w Niemczech. Pierwszym typowym Argentyńczykiem, który ścigał się poza Argentyną (i to z sukcesami!) był Carlos Villar – gwiazda brytyjskiego Berwick Bandits. Niestety w 2003 roku w wypadku doszło do złamania rdzenia kręgowego i Carlos do dziś porusza się na wózku inwalidzkim. Na jego cześć zorganizowano turniej, w którym wystąpiły takie legendy jak Sam Ermolenko czy Gary Havelock. Dzięki twardemu charakterowi i także wsparciu kibiców, i środowiska, po odejściu na emeryturę przeniósł się na wyścigi Midgetów. Innym ważnym żużlowcem z tamtego okresu jest Luis Alberto Vallejos, który kilkukrotnie zdobył Puchar Argentyny, a także jeździł za granicą. Choćby w lidze niemieckiej, czy kwalifikacjach do Indywidualnych Mistrzostw Świata. 

O historii i sytuacji żużla w XXI wieku opowiem w kolejnym artykule. 
Dawid Ociepa, Michał Kempski