Uciekali z Polski, bo liczyli, że na Zachodzie będzie im lepiej. PRL-owska propaganda piętnowała ich, nazywając zdrajcami i dezerterami. Odbierano im obywatelstwo, wymazywano ich nazwiska ze sportowych kronik. Najgorsze, że emigracja też nie dała im szczęścia.

- W komunistycznym państwie byli pupilkami władzy - mówi znany żużlowy działacz Władysław Gollob. - Mieli dobrze płatne posady i przywileje wynikające z popularności. Nagle postanowili się przenieść do świata bezwzględnej konkurencji, a na to nie byli przygotowani. Z nimi było trochę tak, jak z kanarkiem wypuszczonym na wolność. W niewoli było mu lepiej, bo żarcie i picie miał pod nosem. Nic dziwnego, że nasi gwiazdorzy kończyli, wożąc brudne ciuchy do pralni, czy nosząc Anglikom węgiel do piwnicy. Karierą trudno to nazwać.

- Mnie kiedyś proponowano, żebym został na Wyspach już na zawsze, ale nie chciałem - wspomina trener kadry Marek Cieślak. - W Częstochowie była bieda, ale wszyscy trzymaliśmy się razem i było wesoło. W Anglii natomiast, a byłem tam kilka miesięcy na kontrakcie, życie było katorgą. Byłem sam jak palec. Całymi dniami siedziałem w chacie i gapiłem się w sufit, albo grzebałem przy sprzęcie. Nie było co robić. Każdy z uciekinierów musiał się z tym zmierzyć, a z nudą i samotnością na dłuższą metę bardzo trudno wygrać.

Marian Kaiser, mistrz Polski, wyjechał w połowie lat 60. - Kiedyś wszyscy chcieli jeździć tak jak on - wspomina wicemistrz świata na żużlu Zenon Plech. - Lewą nogę miał zawsze lekko uniesioną w górę i pokazywał błyszczącą łyżwę. To było nie do podrobienia On był pracownikiem komendy milicji w Gdańsku, a jego żona pływaczką, olimpijką. Niczego im nie brakowało.

Kiedy Kaiser uciekł, wybuchła wielka międzynarodowa afera. Jego brata Stanisława wywalili z milicji. - Zachodnie stacje pokazywały mistrza w obozie przejściowym - przypomina Cieślak. - Ktoś podawał jego dziecku pomarańcze, żeby pokazać biedaka ze Wschodu, który pierwszy raz w życiu widzi na oczy egzotyczne owoce. To była propagandowa zagrywka, która oczywiście nie spodobała się naszym władzom.

Rodacy wyklęli Holtę

Kiedy Norweg Rune Holta zdecydował w 2006 roku, że wystartuje w Grand Prix jako Polak, w jego ojczyźnie nazwano go zdrajcą. Jedna z gazet porównała go do straconego premiera pronazistowskiego rządu Vidkuna Quislinga. Holta znalazł się w niemal identycznej sytuacji, jak niegdyś Teodorowicz, Kaiser czy Marynowski. We własnym kraju został wyklęty, a nad Wisłą też nie traktują go jak swego. - Jak ktoś ucieka i przyjmuje inne obywatelstwo, po to, by móc robić to, co kocha, ja to rozumiem. Jeśli jednak ten krok wiąże się wyłącznie ze skokiem na kasę, to już trudniej mi to zaakceptować - mówi były zawodnik Krzysztof Cegielski, i choć nie spytaliśmy go wprost o Holtę, to odpowiedź pozwala nam do pewnego stopnia zrozumieć oziębłość kibiców wobec przyszywanego Polaka. Tego nastawienia nie zmienią żadne medale.

Więcej w Przeglądzie Sportowym.